Wat mij intrigeerde, was de vraag hoe deze personages in staat zijn om zoveel druk te dragen in een wereld waarin informatie, macht, dreiging en morele spanning continu door elkaar lopen. Natuurlijk is Homeland fictie, maar het schuurt voortdurend tegen de realiteit aan. De thema’s die worden neergezet – loyaliteit, manipulatie, strategisch handelen, machtspolitiek, verraad en morele dilemma’s – zijn (hopelijk in mindere mate) thema’s die ook spelen in complexe boardroom-situaties, politieke organisaties en in leiderschapstrajecten waar mensen grote ambities hebben en tegelijk veel te verliezen.

Wat Homeland laat zien, zijn geen ‘karakters’ in psychologische zin, maar functionerende rollen binnen een extreem veld van macht en informatie. En precies daarom werd het voor mij interessant om hier niet psychologisch, maar denkstijlmatig naar te kijken.

Twee innerlijke systemen die van binnen fundamenteel anders georganiseerd zijn

Wat ik in mijn werk met leiderschap en denkstijlen zie, en wat in Homeland bijna klinisch zichtbaar wordt, is dat mensen vanuit fundamenteel verschillende innerlijke systemen opereren. Systemen die elkaar vaak nauwelijks begrijpen, omdat ze een andere interne logica volgen.

In Homeland zie je mensen die functioneren op het hoogste strategische niveau, onder permanente druk, in situaties waarin één verkeerde inschatting levens kan kosten. Veel van deze personages opereren vanuit wat ik een strategisch-instrumenteel systeem noem. Dat systeem wordt gekenmerkt door een sterke Interne referentie, een focus op Informatie boven relatie (Mensen), denken in Through time – zetten, tegenzetten, scenario’s – en het vermogen om beslissingen los te koppelen van de directe emotionele impact die die beslissingen hebben.

Dat betekent echter niet dat deze mensen niets voelen. Integendeel. Onder die strategische laag zijn emoties voortdurend aanwezig: eenzaamheid, loyaliteitsconflicten, verraad, verlaten worden, existentiële twijfel. Alleen nemen die emoties niet het stuur over. Ze blijven onder de waterlijn. Ze zingen niet door. Ze bepalen niet de volgende zet. En dat onderscheid is cruciaal.

Denken dat je ’s nachts laat slapen

Als ik bovenstaande vertaal naar denkstijlen, zie ik een kerncluster van denkstijlen dat noodzakelijk is om niet onderuit te gaan in omgevingen waarin macht, intrige en manipulatie een rol spelen. Dit cluster zie je in Homeland uitvergroot terug, maar ook – subtieler – in organisaties en bestuurskamers.

Intern gerefereerd denken vormt in die context daarin de basis: het eigen oordeel is leidend, feedback wordt gezien als input en niet als waarheid, en beschuldigingen of projecties blijven niet hangen. Zonder deze denkstijl raakt iemand snel verstrikt in twijfel, pleasen of verdedigen; met deze denkstijl blijft het innerlijke kompas relatief stabiel, ook onder druk.

Daarmee samenhangend zie je een sterke informatiegerichte oriëntatie, waarin mensen niet primair als relationele wezens worden gezien, maar als dragers van informatie. Woorden worden gelezen als data, intenties worden ondergeschikt aan effecten. Dat verklaart de hardheid die ik ervaar in Homeland, maar ook waarom een sterk mensgerichte houding in dit soort contexten snel leidt tot emotionele verstrikking.

Controle binnen zelf is een derde cruciale denkstijl in dit cluster. De interne overtuiging dat je je eigen reactie bepaalt, zonder slachtofferschap of morele verontwaardiging als primair stuurmechanisme, maakt het verschil tussen ’s nachts slapen of eindeloos blijven malen, herkauwen en scenario’s herbeleven.

Daarbovenop komen de denkstijlen Through Time, Naartoe en Toekomstgericht samen. Zij maken het mogelijk om gebeurtenissen te plaatsen binnen langere tijdslijnen, waarbij wat zich nu aandient wordt gezien als één fase in een groter geheel. Vanuit dit perspectief worden emotionele pieken minder dominant, ontstaat er helderheid over het doel dat bereikt wil worden en verliezen incidenten sneller hun persoonlijke lading.

Tot slot zie je een sterk ontwikkeld mismatching-vermogen (denkstijl: Voldoet Niet): het zoeken naar inconsistenties, het wantrouwen van vanzelfsprekende verhalen en het zien waar iets niet klopt. Dit is geen negativiteit, maar strategische scherpte.

Het spel kunnen spelen zonder jezelf te verliezen

Naast dit kerncluster zie je een tweede cluster dat het daadwerkelijke machtsspel mogelijk maakt, maar dat zonder volwassenheid gevaarlijk wordt. In Opties kunnen denken zorgt ervoor dat er altijd meerdere routes openblijven en dat volledige vastlegging wordt vermeden, wat chantage voorkomt en flexibiliteit vergroot. 

Een primaire focus op eigen positie en belang – wat dient mijn rol, mijn opdracht, mijn verantwoordelijkheid – vervangt de vraag of iemand je aardig vindt. Leidend of Zelfregulerend denken zorgt ervoor dat initiatief intern blijft en dat automatische aanpassing aan de ander uitblijft.

In Homeland zie je deze denkstijlen extreem uitvergroot. In organisaties zie je ze subtieler, maar ze werken net zo krachtig.

Waarom sommige mensen instorten en anderen niet

Mensen die in dit soort omgevingen onderuitgaan, missen doorgaans geen intelligentie, ervaring of betrokkenheid, maar beschikken niet over een denkstijlcluster dat past bij de context waarin zij opereren. Wanneer in dezelfde situatie vooral een Extern gerefereerde denkstijl actief is, bestaat het risico dat het gedrag van anderen niet wordt waargenomen als informatie, maar als persoonlijke feedback. Daardoor komt het sneller en dieper binnen, wat de gemoedstoestand beïnvloedt en het handelingsperspectief vernauwt.

In combinatie met een sterk Mensgerichte denkstijl, waarin zorg voor de ander en aandacht voor andermans welzijn centraal staan, kan een strategische of politieke context al snel als onveilig worden ervaren. De focus verschuift van positie en overzicht naar afstemming en behoud van relatie.

Wanneer daar ook de denkstijl Weg van bij komt – gericht op het voorkomen van fouten, conflicten of verlies – en de ervaren controle vooral buiten zichzelf wordt gelegd, ontstaat een patroon van voortdurende alertheid en innerlijke spanning. Het gevolg is vaak langdurige onrust, slecht slapen, cynisme, wantrouwen of uiteindelijk burn-out.

Emotie blijft aanwezig, maar wordt gereguleerd

Wat Homeland voor mij zo interessant maakt, is dat het laat zien dat strategisch denken niet gelijkstaat aan kilte. Het gaat om emotie die gereguleerd wordt en onder de waterlijn blijft. Niet omdat mensen ongevoelig zijn, maar omdat emotionele expressie de positie kan verzwakken, morele verontwaardiging strategisch onhandig is en reflectie soms het tempo breekt. Wat zichtbaar wordt, is emotieregulatie, geen emotieloosheid.

Mijn eigen positie en kwetsbaarheid in dit geheel

Terwijl ik keek, werd mij ook iets over mezelf duidelijk. Ik kan dit begrijpen, analyseren en plaatsen, maar het is niet mijn natuurlijke habitat. Mijn systeem reageert sneller. Rechtvaardigheid is voor mij geen abstract principe, maar iets wat lichamelijk voelbaar is. Beelden en verhalen komen binnen, en emoties blijven bij mij niet vanzelf onder de waterlijn. Dat maakt dit geen oordeel over goed of fout, maar een scherp moment van zelfkennis. Ik zie mijn eigen denkstijlen hier net zo duidelijk als die van de personages, inclusief de kwetsbaarheid die daarbij hoort.

Denkstijlen als schakelbare, maar niet neutrale laag

Denkstijlen zijn aan te zetten, maar ze worden nooit neutraal ervaren. Een informatiegerichte, intern gerefereerde denkstijl geeft rust bij de één en kost energie bij de ander. Mensgerichtheid voelt vanzelfsprekend voor sommigen en inefficiënt of zelfs gevaarlijk voor anderen. Dat verschil heeft weinig te maken met karaktersterkte en alles met innerlijke afstemming, gevormd door geschiedenis en socialisatie.

Voor iemand met mijn profiel kunnen informatiegerichtheid of sterke interne referentie koud of solistisch aanvoelen, terwijl mismatching scherp en controle binnen zelf snel oververantwoordelijkheid activeert. Voor iemand met een strategisch profiel kan in sommige situaties mensgerichtheid als ruis worden ervaren, externe referentie als zwakte, samen als vertraging en rechtvaardigheid als naïef. Dat is geen morele keuze, maar een innerlijke afstemming.

Gemoedstoestand als scharnierpunt

In mijn methodiek is dit een cruciaal onderscheid: we reageren niet direct vanuit emotie, maar vanuit een gemoedstoestand. Die gemoedstoestand bepaalt welke denkstijlen beschikbaar komen en welk handelingsperspectief vernauwt of opent. Emotie is daarin geen oorzaak, maar een signaal binnen de toestand. Dat verklaart waarom iedereen emotioneel geladen is, maar emoties zo verschillend zichtbaar worden.

Manipulatie, beïnvloeding en het brein

Neurowetenschap onderbouwt dit beeld. Emotioneel geladen beelden activeren de amygdala en verminderen tijdelijk de invloed van de prefrontale cortex, waardoor reflectie en remming afnemen. Beelden en verhalen zijn neurologisch sneller dan denken. Mensen met een open, relationeel systeem zijn daardoor gevoeliger voor framing, wat hen beïnvloedbaar maakt, maar ook empathisch en betekenisgericht. Mensen met een strategisch profiel dissociëren makkelijker van emotie, blijven langer in cognitieve controle en ervaren minder innerlijke frictie, niet omdat ze beter zijn gereguleerd, maar omdat hun systeem minder emotioneel terugkoppelt.

Wat dit betekent voor leiderschap

In organisaties zie ik hoe dit mensen kan maken of breken. Strategisch denken zonder emotionele escalatie, interne referentie onder druk en het vermogen om niet persoonlijk te reageren versterken leiderschap. Morele stress zonder taal, gevoeligheid die als zwakte wordt gezien en de overtuiging dat je iemand anders moet worden, ondermijnen het. 

Vooral jonge leidinggevenden lopen het risico een stijl te kopiëren die niet past bij hun innerlijke systeem, met vervreemding, cynisme of uitputting tot gevolg.

Leiderschap vraagt geen emotieloosheid. Het vraagt regulatie.

Geen oordeel, wel onderscheid

Dit is geen pleidooi voor zachtheid en geen veroordeling van strategisch leiderschap. Het is een uitnodiging tot onderscheid: dit gedrag werkt binnen dit systeem en kost binnen een ander systeem. Volwassen leiderschap begint bij weten waar je kunt schakelen en waar forceren je meer kost dan oplevert.

Waarom dit de kern is van mijn werk met denkstijlen

Denkstijlen zijn geen labels, maar mentale strategieën die bepalen wat je ziet, wat je voelt, waar je door geraakt wordt en hoe je reageert onder druk. Wie leert herkennen in welke gemoedstoestand hij zit en welke denkstijl het stuur heeft overgenomen, krijgt autonomie terug. Niet door minder te voelen, maar door eerder te zien wat er gebeurt.